Có, đây là một thực tế diễn ra khá phổ biến trong ngành xây dựng.

Chiêu thức này thường được gọi là "lấy mỡ nó rán nó" hoặc "vốn xoay vòng các dự án".

Cơ chế hoạt động của thủ thuật này

  • Chiếm dụng vốn nhà thầu phụ cũ: Ở dự án trước, nhà thầu chính thường chây ỳ quyết toán, hoặc kéo dài thời hạn thanh toán các đợt cuối cho nhà thầu phụ cũ với nhiều lý do (chờ chủ đầu tư thanh toán, lỗi kỹ thuật, thiếu hồ sơ...).

  • Hút nguồn vốn từ nhà thầu phụ mới: Khi bước sang dự án mới, nhà thầu chính tìm một nhà thầu phụ khác vào chào thầu. Họ tận dụng quy định về ứng vốn tạm ứng, vật tư hoặc nhân công tự bỏ ra ban đầu của nhà thầu phụ mới để triển khai dự án.

  • Chiếm dụng dòng tiền: Tiền thanh toán, giải ngân từ chủ đầu tư dự án cũ và dự án mới một phần rất ít được dùng để thanh toán cho nhà thầu phụ cũ và tạm ứng cho nhà thầu phụ mới, số tiền còn lại không được sử dụng đúng mục đích mà được nhà thầu chính chiếm dụng đưa vào dùng cho công việc khác.

Lý do nhà thầu chính không dùng lại nhà thầu phụ cũ

  • Nhà thầu phụ cũ đã "tỉnh bài": Sau dự án trước, nhà thầu phụ cũ đã nắm rõ rủi ro thanh toán nên sẽ đòi hỏi điều kiện hợp đồng khắt khe hơn (ví dụ: bắt ứng tiền trước, thanh toán đúng tiến độ mới làm tiếp, hoặc nâng giá thầu).

  • Tránh bị đối trừ công nợ: Nếu tiếp tục hợp tác, nhà thầu phụ cũ sẽ yêu cầu cấn trừ nợ cũ vào các đợt thanh toán mới, khiến nhà thầu chính không còn tự do chiếm dụng dòng tiền nữa.

  • Tận dụng sự "mới mẻ" của nhà thầu phụ mới: Nhà thầu phụ mới thường háo hức có việc làm, dễ chấp nhận các điều khoản thanh toán bất lợi (ví dụ: chấp nhận tạm ứng thanh toán tỷ lệ % thấp,  gối đầu 1–2 đợt thanh toán, giữ lại % cao) và chưa biết lịch sử chây ỳ của nhà thầu chính.

Cách nhà thầu phụ mới tự bảo vệ mình

  • Thẩm tra lịch sử trả nợ: Hỏi thăm trực tiếp các nhà thầu phụ đã từng làm việc với nhà thầu chính này ở các dự án trước.

  • Chặt chẽ về hợp đồng: Quy định rõ điều khoản dừng thi công nếu chậm thanh toán quá X ngày và phạt chậm trả theo lãi suất ngân hàng.

  • Quản lý dòng tiền theo tiến độ thực: Hạn chế việc bỏ tiền túi ra làm trước quá nhiều; sản lượng nghiệm thu đến đâu phải yêu cầu thanh toán khối lượng tương ứng đến đó trước khi làm tiếp giai đoạn sau.